Liście robią się miękkie i przezroczyste po przemarznięciu, ponieważ mróz uszkadza ich komórki. Woda zamarza, powstające kryształki lodu naruszają błony komórkowe, a tkanka traci turgor, czyli wewnętrzne ciśnienie utrzymujące jej sztywność. Taki wygląd określa się często jako szklistość i zwykle oznacza uszkodzenie mrozowe.
Co dzieje się wewnątrz liścia podczas mrozu?
W ujemnej temperaturze woda znajdująca się w przestrzeniach międzykomórkowych zamarza zazwyczaj wcześniej niż płyn we wnętrzu komórek. Tworzące się kryształki lodu odbierają wodę sąsiadującym komórkom, powodując ich odwodnienie. Komórki tracą wtedy część swojej objętości i zaczynają się zapadać.
Spadek temperatury może też bezpośrednio uszkodzić błony komórkowe. Są to cienkie struktury oddzielające wnętrze komórki od jej otoczenia. Gdy pękają lub tracą szczelność, sok komórkowy wydostaje się do przestrzeni międzykomórkowych. Zniszczona błona nie kontroluje już prawidłowo przepływu wody i rozpuszczonych substancji.
To właśnie wyciek płynu zmienia wygląd liścia. W zdrowej tkance przestrzenie między komórkami zawierają powietrze, które rozprasza światło i nadaje liściowi zwykły, matowy wygląd. Po przemarznięciu powietrze zostaje częściowo zastąpione cieczą. Światło przechodzi przez taką tkankę inaczej, dlatego liść wygląda na wodnisty, szklisty lub przezroczysty.
Miękkość wynika z utraty turgoru. Turgor to ciśnienie wywierane przez zawartość komórki na jej ścianę. Pomaga utrzymać sztywność liści i pędów. Kiedy komórki zostają odwodnione, a ich błony ulegają uszkodzeniu, ciśnienie spada. Blaszka liściowa wiotczeje, nawet jeśli z zewnątrz nadal jest wilgotna.
Czy liść może wrócić do pierwotnego stanu?
Jeżeli mróz uszkodził jedynie niewielką część tkanki, pozostały fragment może nadal funkcjonować. Jednak szklisty, miękki wygląd całego liścia zwykle wskazuje na poważne uszkodzenia komórek, a nie na przejściowe odwodnienie. Najważniejsze etapy tego procesu są następujące:
- Powstają kryształki lodu – woda zamarza w tkankach i odbiera płyn komórkom.
- Błony komórkowe tracą szczelność – lód oraz odwodnienie naruszają ich strukturę.
- Komórki tracą turgor – liść przestaje być sztywny i staje się miękki.
- Sok komórkowy wypełnia przestrzenie międzykomórkowe – tkanka przepuszcza więcej światła i wygląda szkliście.
Uszkodzone błony komórkowe zazwyczaj nie odzyskują pierwotnej funkcji. Dlatego szklistość po przemarznięciu jest najczęściej sygnałem śmierci komórek liścia, a zmiana jego wyglądu ma charakter nieodwracalny.
